۱- استفاده از باگاس در تولید سوخت

 در بیشتر کارخانه های قند نیشکری در سطح جهان، کوره های بخار را که به عنوان منبع اصلی تولید نیروی محرکه برای توربین های برق و مصارف کارخانه است به صورتی طراحی میشوند که از انوع سوخت ها مانند باگاس، سوخت مایع و گاز استفاده کند. در کارخانه هایی که در ایران ساخته شده اند نیز طراحی به این صورت انجام شده است. البته همیشه سعی میشود از نفت به عنوان سوخت استفاده شود ولی در مواقعی که به هر دلیل استفاده از نفت دچار مشکل شود از باگاس استفاده میشود. میزان تولید حرارت باگاس معادل ۲۰۰۰ کیلوکالری به ازای هر کیلوگرم باگاس است. البته چنانچه امکان استفاده از باگاس تولید شده در صنایع وابسته (مانند کاغذسازی، نئوپان سازی، فیبر و سایر فرآورده های صنعتی) فراهم باشد ، استفاده از باگاس به عنوان سوخت عاقلانه نیست (۱). سوزاندن باگاس برای تامین انرژی مورد نیاز کارخانه شکر در کوره بخار در کارخانه های نیشکر، کاملاً متداول است و وابستگی به سوخت های فسیلی معمول را کاهش می دهد.

۲-استفاده از باگاس در ساخت کاغذ و محصولات مشابه

مصرف کاغذ در ایران به میزان بسیار زیادی ( بیش از ۶۰%) به واردات بستگی دارد و میزان تولید سالانه انواع کاغذ و محصولات کاغذی واحدهای در دست بهره برداری کشور شامل کاغذ تحریر و چاپ – مقوا – کرافت و کاغذهای بهداشتی جمعا به کمتر از ۴۰۰ هزار تن می رسد.تولید داخلی یا با استفاده از آخال کاغذ(کاغذهای باطله) و تبدیل مجدد آن به خمیر کاغذ صورت می گیرد یا با برداشت چوب از جنگل از سطح صدها هزار هکتار بدست می آید و یا از طریق استفاده از باگاس نیشکر حاصل می شود. تقریبا ۳۲% نیشکر را باگاس خام تشکیل می دهد که با وجود امکان استفاده از آن به عنوان سوخت بهره گیری از آن در صنایع سلولزی در ایران اولویت دارد.

۳-استفاده از باگاس در ساخت مواد شیمیایی و کربن فعال

باگاس یک ماده خام با ارزش در تولید دامنه وسیعی از مواد شیمیایی مثل فورفورال، آلفا سلولز، زایلیتول و پلاستیک (پلیمری) می باشد. همچنین میتوان از آن برای تولید کربن فعال، ماده ای که در صنایع شیمیایی بسیار مفید است سود برد. اولین قدم کلیدی در استفاده از باگاس به عنوان منبع بسیاری از مواد شیمیایی، هیدرولیز دو مرحله ای برای به دست آوردن گلوکز از سلولز و زایلوس از زایلان است.

فورفورال: یک نوع آلدئید، مایع بی رنگ، قابل اشتعال، فرار و معطر است. این ماده استفاده بسیار گسترده ای در صنایع شیمیایی دارد، از جمله به عنوان یک حلال انتخابی در فرایندهای تصفیه با کیفیت بالا و روغن های گیاهی به عنوان یک ماده واسط در تولید الکل فوفوریل، رزین ها و تترا هیدروفوران (در تولید نایلون) استفاده میشود. فوفورال را میتوان از مواد بسیاری که غنی از پنتوژان هستند مثل پوسته ذرت و پوسته جو، برنج، پنبه و خشکبار استحصال نمود. در حدود ۲۲% فوفورال از باگاس تولید میشود. توجه ویژه ای به استفاده از باگاس بدون مغز و استفاده به همرا لیگنین باقی مانده میشود که میتواند در کوره کارخانه های نیشکر به عنوان سوخت مورد استفاده قرار گیرد.

۴-استفاده از باگاس در خوراک دام

از باگاس میتوان برای تهیه غذای دام چه به عنوان جزء اصلی و چه به صورت مخلوط با ملاس (به ویژه) قسمت مغز استفاده نمود. جمعیت دامی کشور بر اساس آمارهای موجود بالغ بر ۱۲۰ میلیون واحد دامی است . بنا به معیارهای موجود در تغذیه دام برای اینکه دامها فقط سالم باقی بمانند و افزایش یا کاهش وزن و تولید نداشته باشند روزانه به مقداری انرژی و مواد مغذی نیاز دارند که به آن جیره نگهداری می گو یند. همچنین دامها برای تولیدات خود نیاز به مقداری انرژی و مواد مغذی تحت عنوان جیره تولید دارند و تامین نیازهای این جمعیت فزاینده به مواد خوراکی دام سبب خروج سالانه میلیونها دلار ارز کشور می شود. بر آوردهای صورت گرفته وابستگی جمعیت دامی کشور را به میزان ۲۵ درصد به مراتع و ۷۵ درصد به سایر منابع نشان می دهد که کارخانه های تهیه کننده خوراک دام و طیور از این جمله اند.

۵-استفاده از باگاس به عنوان بستر پرورش قارچ خوراکی

صنعت تولید قارچ در کشور ایران سابقه چندانی ندارد و حدوداً به سه دهه گذشته بر میگردد. این صنعت از ابتدای شروع در ایران تا به امروز با نابسامانی هایی مواجه بوده است. تولید در واحد سطح از ۵ کیلوگرم در سال ۱۳۷۰  به مرز ۱۸-۱۷ کیلوگرم در سال ۱۳۸۶ رسیده است. مهمترین مزایا و دلایلی که تولید قارچ را در کشور را توجیه پذیر می کند استفاده از ضایعات و پسماندهای کشاورزی و کود مرغی به عنوان ماده اولیه تولید بستر کشت است.

ایده اولیه بکارگیری باگاس نیشکر در تولید قارچ خوراکی توسط ˈوان پالˈ امریکایی ارایه شد و با دعوت محققان ایرانی به کلمبیا با این ایده آشنایی حاصل شد. حدود ۸ سال پیش یک ایرانی به نام عاشوری در بابلسر تحقیقی را در خصوص باگاس انجام داد، اما به‌دلیل پایین بودن قیمت کلش، به‌طور جدی دنبال نشد. پس از آن محمد رضا انحصاری عضو کمیته فنی انجمن پرورش‌دهندگان قارچ خوراکی،  طی تحقیقی یک‌ساله و با همکاری شرکت‌های جلگه دز و جلگه صدف، موفق به فراهم کردن شرایط جایگزینی باگاس نیشکر به‌عنوان یک ماده ضایعاتی در صنعت نیشکر شد.

۶-استفاده از باگاس به عنوان مالچ و اصلاح خاک

پاتورائو اشاره کرده که یک بازار کوچک برای تولید مالچ بر پایه باگاس وجود دارد. به ویژه اینکه مراقبت از رشد محصولات با ارزش مثل میوه‏ها و گیاهان زینتی اهمیت زیادی دارد. از مالچ باگاس میتوان در شرایط دیگر مثل استفاده در تثبیت زمین در حاشیه جاده‏ ها نیز استفاده نمود (Manson, 1981). مناطقی که با چمن پوشیده و با کودهای NPK تغذیه و با باگاس مالچ پاشی شده‏اند در مقایسه زمینی که تنها چمن کاری شده است رطوبت بیشتری در خود نگه میدارد.

علاقه زیادی به استفاده از باگاس به عنوان اصلاح کننده و بهبود کننده خاک چه به صورت مستقیم و چه به عنوان جزیی از مواد آلی مخلوط از جمله کودهای حاوی ویناس و کودهای دامی وجود دارد. از باگاس برای تثبیت و کنترل فرسایش خاک نیز استفاده میشود (Finegan, 1990). در بین طیف گسترده اصلاح کننده های خاک، از جمله باگاس، کاه برنج، برگ اکالیپتوس و فضولات کبوتر، باگاس به طور خاص میتواند جمعیت Trichoderma harizianum را افزایش دهد.

۷-تولید MDF و نئوپان از باگاس
باگاس که در واقع باقیمانده فیبری ساقه نیشکر است پس از استحصال شکر آن به صورت قطعات زرد رنگ و تراشه مانند در می آید. از این ماده میتوان فرآورده های همچون تخته نیمه فشرده (MDF) و نئوپان را نیز به دست آورد و با توجه به مزارع وسیع نیشکر در خوزستان و کمبود چوب در کشور میتواند یکی از مناسبترین گزینه‏ ها برای جانشینی چوب باشد. جنگل های شمال که تنها منبع عمده تولید چوب در کشور است به تنهایی نیاز کشور را برآورده نمیسازد و مجبور به استفاده از واردات میشویم. لذا کاربرد پسماندهای کشاورزی از جمله باگاس در تولید محصولات چوبی و کاغذی ضمن صیانت از جنگل سبب کاهش واردات نیز خواهد شد. از نظر مقایسه کیفی چوب و باگاس در تهیه کاغذ باید گفت که هزینه تأمین ماده اولیه برای کاغذ از باگاس بسیار ارزان تمام میشود. همچنین میزان سلولز باگاس معادل درختان پهن برگ و لیگنین آن کمتر از درختان پهن برگ است که مزیتی برای باگاس به شمار میرود.